ازاینجادانلودکنید

ازاینجادانلودکنید

آفات مداحی دراثر تحركّات و تحریكات ایجاد می شود .با نحبانی وبرداشت محصول ازدرختها همراه با آفت است .اما بدین معنی نیست كه انسان با غبانی را كنار بگذارد نوكری هم آفت دارد ،اما دلیل بركنار گذاشتن آن نیست .ما به عنوان یك درخت میوه یا بهتر بگوییم ‹‹شجره طیبه ››هستیم .اما این شجره ،اگر شجره ای باشد كه خداحافظ آنست ، به این نتیجه خواهیم رسید كه ‹‹فا لله خیر حافظاً و هوارحم الراحمین ››

اما اگر امر تشریعی باشد كه فرد در مقابل آفات مقابله ومبارزه كند اینجا باید با آفات بجنگد .آفت همیشه می آید و ما نمی توانیم از آن فرار كنیم بلكه باید با آن مبارزه كنیم .یك درخت در تمام فصول ،خواه نا خواه آفت دارد .كه باید در گفتگوها ،مجاورتها و مخصوصاً مجالستها نكات لازم رعایت شود

آفات شخصی
گاهی آفات اخلاقی د ر جامعه ازیك فرد عادی سر می زند ،اما از مداح نباید سر بزند .آفت اخلاقی برای كسی كه رهبر جامعه است خیلی بد است .چون كه مداح گاهی اوقات راهنما هم می شود . ظرفیت خود را افزایش دهید .اگر عادت كنید به اینكه شما را تحویل بگیرند و هر جایی كه رفتید پیش پایتان بلند شوند یا احترامتان كنند ،ضعف دارید این خیلی بد است .

بعضی از آفات اخلاقی مضّر وخطرناك است كه وجود آنها برای یك مداح ونوكر،مشكل ساز است،آفات اخلاقی را ،ذاكرباید خود بیابد وحل نمایید .مثلاً عصبا نیت،كم صبری یا غیره ...برای كنار گذاشتن رذایل اخلاقی باید اراده دركار باشد و تا اراده نباشد رفع نخواهد .

نزاكت مداح اهل بیت (علیهم السلام )خیلی مهم است .
مداح اهل بیت (علیهم السلام ) باید نماز را اول وقت بخواند ،قرآن را غلط نخواند،قرآن زیاد بخواند و بر دعا خواندن مسلّط باشد.

مادحین باید عباداتی را علاوه برعبادات مردم برای خود اضافه كنند،مثلاً نماز شب و نماز امام زمان (عج) بخوانند.چرا كه باید درعبادات با مردم فرق كنند .همیشه با وضو باشد .اگر اهل نماز شب باشد خیلی خوب است .خیلی از مادحین به خاطر عبادتشان مورد ایراد دیگران قرار گرفته اند .پس در مجالس اولوّیت با واجب (نماز )است بعد مستحب (عزاداری ).مادح باید به اذان احترام خاص بگذارد همینطور به نماز جماعت ونماز اوّل وقت .و جلسه را طوری به پایان ببرد كه وقت نماز را به تاخیر نیندازد مورد جای گرفتن صندلی یا منبر درحسینیّه ،مجلس یا هیئت ،نباید كسی پشت صندلی خواننده بنشیند پشت سر خواننده باید كاملاً خالی ناكرده شیطنت كسی ،شما را خراب نكند .خود را عادت به ادب بدهید

احترام به سادات ،پدر ،مادر ،خواهر است وهمینطور احترام به مداحان دیگر

حتی اگر مقتلی را غلط خواند به صورتی كه به او بر نخورد آرام ودر خلوت تذكّر بدهید.


لباسی كه باعث رعب در افراد شود مشكل ساز است.نباید لباس مشكی را در ایّامی كه شهادت نیست بپوشید زیرا كسالت آور است.لباس پوشیدن ما باید طبق شئونات باشد.اگر ما شئونات را رعایت نكنیم نمی توانیم آفت را از بین ببریم .لباس وموی مداح باید معمولی باشد

- یكی از آفات ،غنای كاذب است كه استفاده از منبر واستماع را كم می كند وخیلی ازاوقات باعث می شود ،انسان فكر كند به نقطه ی اوج رسیده ولی با توجه به حالات بزرگان دین واشاره ی رهبرمعظم درمورد مداحی این پیشرفت ،حد ونهایت ندارد وهرچه تلاش بیشتری داشته باشیم نتیجه ی بهتری به دست خواهیم آورد

مداح در وفای به عهد وخوش قولی باید زبانزد باشد
‹‹یا ایها الذین امنوا او فو ابالعقود ›› (سوره انعام)
‹‹ای كسانی كه ایمان آورده اید به وعده ها عمل و وفا كنید.››

حضرات معصومین ،هر كسی را كه به وعده وفا كند مثل فرزند خودشان دوست دارند.

1- در مرثیه خوانی به « خدا » توکل کنیم.

2- در مرثیه خوانی توسل به معصومان و کمک از آنان بویژه حضرت فاطمه‏ی زهرا و امام حسین و حضرت مهدی - علیهم‏السلام - را فراموش نکنیم.

3- در مرثیه خوانی ، از خاندان عصمت و طهارت - علیهم‏السلام - با احترام یاد کنیم ، مثلا برای مرد ( علیه‏السلام ) و برای زن ( علیهاالسلام ) را به کار بریم.

4- از خدا بخواهیم تا خاندان عصمت و طهارت بویژه حضرت مهدی - علیهم‏السلام - به جلسات مرثیه خوانی ما عنایت کنند و در این گونه مجالس تشریف بیاورند و چشمان گنهکار ما را به جمال دل آرای خویش نورانی بفرمایند.

5- اگر به مرثیه خوانی علاقه داریم از خاندان عصمت و طهارت بویژه حضرت فاطمه‏ی زهرا و امام حسین و امام زمان - علیهم‏السلام - بخواهیم تا ما را در زمره‏ی مرثیه خوانان واقعی خود قرار دهند.

6- مرثیه خوانی از نعمتهایی است که خداوند و خاندان عصمت و طهارت - علیهم‏السلام - به دوستان خود عطا می‏کند ، پس آن را دست کم نگیریم و کم ارزش نکنیم.

7- می‏توانیم ثواب مرثیه خوانی خود را به معصومان - علیهم‏السلام - یا مراجع تقلید - رضوان الله علیهم - و یا پدر و مادر و فامیل و مانند آن هدیه کنیم.

8- خواندن مرثیه را به عنوان انجام عبادت و وظیفه‏ی شرعی بدانیم.

9- در هنگام مرثیه خوانی با طهارت و با نظافت باشیم.

10- می‏توانیم پیش از مرثیه خوانی دو رکعت نماز بخوانیم و از خدا بخواهیم تا ما را در مرثیه خوانی موفق بدارد.

11- شایسته است پیش از خواندن مرثیه جمله‏ی « یا اباعبدالله ادرکنا » یا جمله‏ی « یا صاحب الزمان ادرکنا » و یا جمله‏ی « یا فاطمة الزهراء ادرکینا » را از قلب خود بگذرانیم و یا بر زبانمان جاری نماییم.

12- پیش از مرثیه خوانی درباره‏ی آن فکر نماییم که چگونه آن را آغاز کنیم ، چگونه آن را ادامه دهیم و چگونه آن را به پایان بریم و بطور کلی چگونه آن را بیان نماییم.

13- مرثیه را با نام و حمد خدا و درود و صلوات بر پیامبر گرامی اسلام - صلی الله علیه و آله - و ائمه‏ی معصومین - علیهم‏السلام - و بیزاری از دشمن آنان آغاز کنیم. مثلا بگوییم : « بسم الله الرحمن الرحیم ، الحمد لله رب العالمن ، ثم الصلوة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی‏القاسم محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین من الآن الی قیام یوم الدین » .

14- می‏توانیم مرثیه را نیز با نام خدا و یاد صفات خدا آغاز کنیم. مثلا بگوییم : « بسم الله الرحمن الرحیم ، یا رحمان یا رحیم... » .

15- پس از ذکر نام و صفات و حمد خدا و درود بر معصومان می‏توانیم چند بیت شعر بخوانیم و یا خاطره و داستانی را ذکر کنیم و سپس اصل مرثیه را بازگو نماییم.

16- اگر شعر یا خاطره و یا داستانی پیش از خواندن اصل مرثیه مورد استفاده قرار می‏گیرد ، سعی شود آن قدر طولانی نگردد که از اصل مرثیه بیشتر شود و اصل مرثیه و هدف و محتوای آن را تحت الشعاع خود قرار دهد.

17- چناچه شعر یا داستان یا خاطره و یا نظایر آن در مرثیه خوانی مورد استفاده قرار گرفتند ، باید از نظر محتوا درست و از نظر مدرک صحیح و معتبر باشند.

18- شایسته است از اشعار عرفانی مربوط به مرثیه در همه جا استفاده نشود ، زیرا عرفان ، زمینه و یا زمینه سازی می‏خواهد.

19- در آغاز راه و پیش از خواندن مرثیه ، آن را در خانه یا مانند آن تمرین و حفظ کنیم ، تا در هنگام خواندن مرثیه دچار اشتباه و یا فراموشی نشویم.

20- اگر شنوندگان برای شنیدن مرثیه بطور پراکنده نشسته‏اند ، در صورت امکان از آنان بخواهیم به صورت جمعتر بنشینند.

21- سعی کنیم تا مرثیه را بدون مقدمه چینی و زمینه سازی شروع ننماییم. به قول معروف ، فوری به « گودال قتلگاه » نرویم.

22- برای مقدمه چینی و زمینه سازی می‏توان مرثیه را با عرض سلام بر معصوم یا شهید مورد نظر ، و یا همان گونه که گفته شد با خواندن شعر و ذکر داستان و خاطره‏ای مربوط به مرثیه‏ی مورد نظر آغاز کنیم.

23- گاهی برای آغاز یا پایان مرثیه‏ی سرور شهیدان می‏توانیم این سلامها را بخوانیم : « السلام علیک یا اباعبدالله و علی الارواح التی حلت بفنائک علیک منی سلام الله ابدا ما بقیت و بقی اللیل و النهار و لا جعله الله اخر العهد منی لزیارتکم السلام علی الحسین و علی علی بن الحسین و علی اولاد الحسین و علی اصحاب الحسین [و رحمة الله و برکاته ] » .

24- در آغاز یا پایان مرثیه‏ی هر معصومی - علیه‏السلام- می‏توانیم قسمتی از دعای توسل را که مربوط به آن معصوم است بخوانیم ، مثلا برای مرثیه‏ی امام حسین - علیه‏السلام- عرض کنیم : « [السلام علیک] یا اباعبدالله یا حسین بن علی ایها الشهید یابن رسول الله یا حجة الله علی خلقه یا سیدنا و مولینا انا توجهنا و استشفعنا و توسلنا بک الی الله و قدمناک بین یدی حاجاتنا یا وجیها عند الله اشفع لنا عندالله » .

25- معمولا مرثیه دارای سه مرحله است : یک : مقدمه ، دو : اوج و سه : فرود. بعد از رسیدن مرثیه به مرحله‏ی اوج و سوزناک خود ، آن را زیاد طول ندهیم ، یعنی مرحله‏ی فرود مرثیه را کوتاه کنیم ، که گاهی مرثیه حتی بدون فرود نیز خوانده می‏شود.

26- مرحله‏ی اوج مرثیه ، مرحله‏ای است که گره مرثیه گشوده می‏شود و سوزناک ترین قسمت مرثیه است. بدین جهت مرحله‏ی اوج مرثیه را زود بیان نمی‏کنیم.

27- وقتی مرثیه به مرحله‏ی اوج خود رسید سوز و گدازی را در شنوندگان برانگیزانیم و « تحولی درونی » در آنها به وجود آوریم به گونه‏ای که حالت توجه به معارف بلند عاشورایی با آن سوز و گداز همراه گردد.

28- در اوج مرثیه با کلماتی مانند « یا حسین » و « یا زهرا » توسل را بیشتر و داغتر کنیم.

29- اگر مرثیه را همراه با سخنرانی انجام می‏دهیم شایسته است که ارتباط موضوع سخنرانی با موضوع مرثیه را فراموش نکنیم و ارتباط بین آن دو را در نظر داشته باشیم ، و به اصطلاح سخنوران مرثیه خوان « گریز » بزنیم.

30- شایسته است مرثیه را با خواندن دعا و فاتحه و صلوات و قیام برای حضرت مهدی - عجل الله تعالی فرجه الشریف - به پایان بریم.

31- پس از پایان مرثیه می‏توان آیه‏ی « و سیعلم الذین ظلموا ای منقلب ینقلبون : و ستمکاران بزودی خواهند دانست که به چه مکانی باز می‏گردند. » و یا آیه‏ی « الا لعنة الله علی الظالمین : آگاه باشید نفرین خدا بر سمتمکاران است » ، را خواند.

32- بعد از خواندن آیاتی که گفته شد می‏توانیم برای استجابت دعا پنج بار آیه‏ی « امن یجیب المظطر اذا دعاه و یکشف السوء » را بخوانیم.

33- می‏توانیم پس از « امن یجیب » این دعا را بخوانیم « اللهم انا نسئلک و ندعوک باسمک العظیم الاعظم الاعز الاجل الاکرم بحق محمد و علی و فاطمة و الحسن و الحسین و التسعة المعصومین من ذریة الحسین » و سپس ده بار « یا الله » بگوییم و آن گاه دعاهای دیگر را بخوانیم.

34- اگر هنگام مرثیه خوانی ، مطلب یا شعر بعدی را فراموش کردیم ، مطلب یا شعر قبلی را تکرار می‏کنیم و شرح می‏دهیم و در ضمن این کار به جستجوی مطلب یا شعر بعدی می‏پردازیم تا آن را به یاد آوریم.

35- برای مرثیه خوانی اگر می‏توانیم در جایی قرار گیریم که مشرف بر شنوندگان باشیم.

36- شایسته است موانع تمرکز حواس را از محل مرثیه خوانی حذف کنیم. گاهی این کار با تذکری از سوی مرثیه خوان می‏تواند انجام گیرد.

37- در آغاز مرثیه می‏توانیم از شنوندگان بخواهیم تا سرها را به زیر بیندازند ، دلها را روانه‏ی کربلا کنند و زانوی غم در بغل بگیرند.

38- تا می‏توانیم مدت و مقدار مرثیه را در مدت زمانی که از ما خواسته‏اند انجام دهیم ، یعنی مرثیه را بموقع شروع کنیم و بموقع خاتمه دهیم.

39- در ابتدای مرثیه صدای خود را خیلی بالا نبریم و بلند نکنیم ، تا برای ادامه‏ی مرثیه نیز نفس داشته باشیم.

40- گاهی گلو و دهان مرثیه خوانهای مبتدی خشک می‏شود و یا نفس آنان کم می‏آید ، این امری طبیعی است که به مرور زمان از بین می‏رود. ولی نکات مرثیه خوانی مانند نکته‏ی قبلی را نیز باید رعایت کرد ، تا با چنین مشکلی روبرو نشد.

41- اگر صدای شما گرفته یا سرما خورده و یا ناصفاف است ، چنانچه می‏توانیم در رفع آن بکوشیم و یا خودمان پیش از خواندن مرثیه به شنوندگان آن را بگوییم.

42- سعی کنیم برای خواندن مرثیه ، شروع خوب ، گیرا و جذابی داشته باشیم.

43- تلاش کنیم خودمان نیز همراه خواندن مرثیه بسوزیم و اشک بریزیم و گریه کنیم که گفته‏اند : « آنچه از دل برآید ، لا جرم بر دل نشیند » .

44- اگر هنگام خواند مرثیه ، خودمان گریه نمی‏کنیم ( بکاء ) ، دست کم حالت گریه به خود بگیریم ( تباکی ) .

45- سوز و حال و گریه در مرثیه خوانی را از خود خدا و معصومان - علیهم‏السلام - طلب کنیم.

46- خود را برتر از مرثیه خوانهای دیگر ندانیم و متواضع باشیم. مثلا نگوییم : « من یک ساعت مرثیه خوانی کردم ولی فلانی کم آورد » .

47- علاقه و تمرین و صدق و اخلاص و تقوا از عوامل موثر در مرثیه خوانی است؛ پس به آنها توجه بیشتری کنیم.

48- تعدا کم یا زیاد جمعیت در اخلاص ما برای مرثیه خوانی تاثیر نگذارد. مثلا نگوئیم : « دیشب در مجلسی مرثیه خوانی کردم که غلغله بود و جای سوزن انداختن نبود » .

49- اگر از مرثیه خوانی ما انتقاد سودمندی کردند ، ناراحت نشویم و آن را بپذیریم.

50- از تحقیر مرثیه خوانهای دیگر به گونه‏های مختلف خودداری کنیم ، مثلا نگوئیم : « روی فلانی را کم کردم » .

51- اگر برای مرثیه خوانی به ما هدیه‏ای ندادند ناراحت نشویم ، زیرا پاداش اصلی و حقیقی این کار نزد خدا است.

52- به خاطر حضرت فاطمه‏ی زهرا و امام حسین - علیهاالسلام - برای مرثیه خوانها احترام ویژه‏ای قائل باشیم. پس حداقل می‏توانیم به احترامشان از جای خود برخیزیم و یا دست آنان را ببوسیم.

53- هنگام مرثیه خوانی با مدیریت خود ، کنترل مجلس را به عهده بگیریم ، زیرا ممکن است در بعضی موارد ، کنترل مجلس را از دست بدهیم و یا دیگران بخواهند نظم مجلس را به هم بزنند.

54- تجربیات مرثیه خوانی خود را در اختیار دیگران قرار دهیم و در این مورد نیز سخاوتمند باشیم ، که خیر و برکت نزد خداست.

55- حتما بر موضوع و محتوای مرثیه تسلط کافی داشته باشیم. مثلا بدانیم در آغاز و مقدمه‏ی مرثیه چه چیزهایی را باید بخوانیم و در اوج و فرود مرثیه چه چیزهایی را باید بگوییم.

56- در آغاز راه و پیش از خواندن مرثیه ، یک بار دیگر مرثیه را مطالعه و مرور کنیم تا مرتکب اشتباهی نشویم.

57- می‏توانیم در ابتدای مرثیه خوانی موضوع مرثیه را به شنوندگان بگوییم ، مثلا به آنان بگوییم : « امشب می‏خواهم روضه‏ی حضرت علی اکبر -علیه‏السلام- را برای شما بخوانم » .

58- اگر چراغهای مجلس مرثیه خوانی خاموش شوند ، شاید حزن و اندوه بیشتری بر آن مجلس حاکم گردد؛ پس در مواردی به این نکته توجه داشته باشیم.

59- در مرثیه خوانی از طرح سئوالات و شبهات بدون پاسخ پرهیز نماییم. مثلا در مرثیه‏ی حضرت فاطمه‏ی زهرا - علیهاالسلام - این سوال را مطرح نکنیم که چگونه ممکن است حضرت فاطمه‏ی زهرا - علیهاالسلام - بعد از مرگش ، دستهای خود را از کفن بیرون آورد و امام حسن و امام حسین - علیهاالسلام - را در آغوش بگیرد و بعد پاسخ آن را هم ندهیم.

60- مطالب احتمالی و مشکوک در مرثیه خوانی مانند حضور حضرت لیلا - علیهاالسلام - در کربلا را به صورت قطعی و یقینی ذکر نکنیم و یا حتی از ذکر آنها خودداری نماییم.

61- بدون ضرورت ، مرثیه را تکرار نکنیم و از دوباره خوانی بپرهیزیم.

62- می‏توانیم از آیات ، روایات ، شعر ، داستان و خاطره ، مثال و تشبیه ، ضرب المثل ، آمار و اخبار صحیح و دقیق ، سخنان عالمان و بزرگان و دانشمندان نظیر حضرت امام خمینی - قدس سره الشریف - و جملات و قطعه‏های ادبی و زیبایی که متناسب با موضوع و محتوای مرثیه باشند استفاده نماییم.

63- اگر در خواندن مرثیه دارای سبک خاصی هستیم ، آن قدر تمرین و ممارست داشته باشیم تا آن سبک را از دست ندهیم.

64- در آغاز راه می‏توانیم پیش از مرثیه خوانی چند نفس عمیق بکشیم ، تا ترس و دلهره‏ی ما از بین برود و آرامش جای آن را بگیرد.

65- بطور طبیعی مرثیه خوانی کنیم و خود را به تکلف و زحمت نیندازیم.

66- نزد عموم از به کارگیری کلمات و لهجه‏ی خاص و محلی در مرثیه خوانی خودداری کنیم و از داشتن تکیه کلام پرهیز نماییم.

67- تا می‏توانیم از ابتکار و خلاقیت و ذوق و سلیقه‏ی خود و دیگران در انتخاب مراثی و کیفیت بیان و شیوه‏ی آغاز و پایان آنها استفاده کنیم.

68- اگر در خواندن مرثیه اشتباهی کردیم ، در همان جلسه و اگر نتوانستیم در جلسه‏ی بعد ، آن اشتباه را تصحیح نماییم.

69- می‏توانیم هنگام خواندن مرثیه ، تحمل در برابر مشکلات و صبر در مقابل مصایب را برای شنوندگان زمینه سازی کنیم ، زیرا معصوم - علیه‏السلام - فرموده است : « صبر نیمی از ایمان است » .

70- به مرثیه‏ای که می‏خوانیم ، خودمان اعتقاد داشته باشیم ، تا این اعتقاد در شنوندگان نیز تاثیر معنوی و عاطفی بگذارد.

71- کیفیت بعضی گریه کردنها زننده است ، از انجام چنین گریه‏هایی خودداری کنیم.

72- از دروغها و تحریفاتی که در مرثیه‏ها صورت گرفته است با اطلاع باشیم تا آنها را نخوانیم.

73- مواظب باشیم برای گریاندن مردم ، مرثیه‏ها را کم و زیاد و تحریف نکنیم تا مثلا سوزناک شوند و مردم را به گریه اندازند.

74- اگر نگاه جمعیت یا افراد خاصی مانع مرثیه خوانی ما می‏شود ، می‏توانیم گاهی چشمان خود را روی هم بگذاریم.

75- توجه داشته باشیم که مرثیه خوانی با زبان محاوره‏ای دلنشین‏تر از مرثیه خوانی با زبان مکاتبه‏ای است.

76- مرثیه خوان با تجربه‏ای می‏گفت : « مراثی و اشعار مربوط به آن را پیش از خواب حفظ کنید تا در ذهن شما کاملا نقش ببندد » .

77- از هر حالت و یا حرکتی که متناسب با مرثیه خوانی و شخصیت مرثیه خوان نباشد خودداری کنیم.

78- برای مرثیه خوانی و جاری ساختن اشکها ، سعی کنیم احساسات و عواطف شنوندگان را برانگیزانیم.

79- برای برانگیختن شور و احساس شنوندگان باید خودمان در هنگام مرثیه خوانی شور و سوز و احساس نیز داشته باشیم.

80- بین محتوای مرثیه و شرایط و احساسات شنوندگان ارتباط برقرار کنیم ، تا غم و اندوه بیشتری را احساس نمایند و اشک بیشتری را جاری سازند.

81- هنگام مرثیه خوانی به همه‏ی جمعیت نگاه کنیم تا توجه همگان را جلب نماییم. و نیز برای جلب توجه و تاثیر بیشتر می‏توانیم در حد ضرورت و متناسب و هماهنگ با محتوای مرثیه از حرکات سر و صورت و دست استفاده کنیم.

82-برای مرثیه خوانی ترس به خود راه ندهیم ، و از جمعیت زیاد شنوندگان و سشخصیت آنان هراسان نشویم.

83- در آغاز مرثیه خوانی ترس و لرز و دلهره و ضربان شدید قلب امری طبیعی است ، از این رو یاس را به خود راه ندهیم و مرثیه خوانی را در « جاهای مختلف » و در حضور « جمعیتهای گوناگون » تمرین و دنبال کنیم تا ترس و دلهره‏ی ما از بین برود.

84- آثار و فواید معنوی مرثیه خوانی را به خاطر بیاوریم ، تا علاقه‏ی ما به مرثیه خواندن بیشتر شود که نعمتی بزرگ است و متاسفانه برخی از آن غافلند.

85- اگر مرثیه را همراه با سخنرانی می‏خوانیم مواظب باشیم که مرثیه‏ی ما ناقض سخنرانی‏مان نباشد و بعکس ، مثلا - بنا به فرض - اگر در سخنرانی می‏گوییم : « توبه در آخر عمر پذیرفته نمی‏شود » در این صورت نباید مرثیه‏ی حضرت حر را بخوانیم ، زیرا حضرت حر در آخر عمرش توبه کرد و امام حسین - علیه‏السلام- توبه‏ی او را پذیرفت.

86- هدف نهایی از مرثیه خوانی « گریاندن » نیست ، اگر چه مرثیه‏ی همراه با گریه بهتراست.

87- مرثیه خوان باید آنچنان ورزیده باشد که اگر به او گفتند در سه دقیقه مرثیه خوانی کند بتواند ، و چنانچه به وی گفتند در سی دقیقه مرثیه خوانی کند باز هم بتواند.

88- اگر در آغاز راه هستیم به خود « تلقین » کنیم که می‏توانیم مرثیه خوانی نماییم ، زیرا تلقین یکی از راههای تعلیم و تعلم است.

89- در همه جا نباید مرثیه خواند ، بلکه باید یا شرایط مرثیه خوانی موجود باشد و یا شرایط آن را به وجود آورد و سپس مرثیه خواند.

90- مرثیه‏ها را مطابق فهم و موقعیت فردی ، سنی ، زمانی و مکانی شنوندگان انتخاب کنیم و بخوانیم. مثلا برای نوجوانان مرثیه‏ی حضرت قاسم - علیه‏السلام- و برای کودکان مرثیه‏ی حضرت رقیه - علیهاالسلام - و برای بانوان مرثیه‏ی حضرت زینب - علیهاالسلام - را بخوانیم.

91- می‏توانیم از مرثیه‏ها نکات اخلاقی ، تربیتی ، سیاسی ، تاریخی و نظامی را استفاده کنیم و آنها را برای شنوندگان بازگو نماییم. یک فرمانده‏ی نظامی می‏گفت : « گاهی مواقع از مراثی امام حسین - علیه‏السلام- و پیکار او با دشمنانش ، نکات نظامی را برداشت می‏کنیم » .

92- معمولا از تعابیری که مخصوص همان زمانها بوده است استفاده کنیم ، مثلا به جای خیمه کلمه‏ی چادر یا سنگر و به جای عمود ، کلمه‏ی گرز را به کار نبریم.

93- مجالس دعا ، ختم و مانند آن زمینه‏ی خوبی برای یادگیری و شروع مرثیه خوانی است.

94- فقط برای دیگران مرثیه نخوانیم ، بلکه در بعضی اوقات و در تنهایی برای خود یا خانواده‏مان نیز مرثیه بخوانیم.

95- جلسه‏ی مرثیه می‏تواند برای مخاطبان ، جلسه‏ی توبه و بازگشت به سوی خدا نیز باشد ، به آن توجه کنیم و از آن استفاده نماییم.

96- مرثیه خوان نباید بر مسموعاتی ( شنیده‏ها ) که به نظر دروغ و غیر صحیح یا غیر قابل قبول است تکیه کند.

97- در مجالس مرثیه خوانهای خبره و مشهور شرکت نماییم ، تا از روش و کیفیت مرثیه خوانی آنان نیز بهره‏مند شویم. یکی از مرثیه خوانها می‏گفت : « برای یادگیری مرثیه خوانی باید در جلسات مرثیه خوانها شرکت کنید تا با چشم خود ببینید که چگونه مرثیه می‏خوانند » .

98- مرسوم است که در هر یک از روزها یا شبهای دهه‏ی محرم ، مرثیه‏ی یکی از وقایع یا شهدای کربلا را می‏خوانند ، از مرثیه خوانان با تجربه این را سوال کنیم که مثلا در شب تاسوعا یا عاشورا چه مرثیه‏ای باید خوانده شود؛ البته این امر در جاهای مختلف متفاوت است.

99- اگر مثلا در دو جا مرثیه خوانی می‏کنیم بهتر است برای هر کدام مرثیه‏ی جداگانه و یا دو قسمت مختلف از یک مرثیه را بخوانیم ، زیرا در بعضی موارد ممکن است برخی از شنوندگان هر دو جا یکی باشند.

100- مرثیه‏ها را طوری بازگو نکنیم که خواری و ذلت خاندان عصمت و طهارت - علیهم‏السلام - از آن برداشت شود.

101- در مرثیه می‏توان به جای آمار و اعدادی که از نظر صحت مورد تردید و یا انکار است ، به کلماتی از قبیل ( جمعیتی بسیار ) ، ( عده‏ای زیاد ) ، ( تعدادی فراوان ) اکتفا نمود ، مثلا به جای اینکه بگوییم : « امام حسین - علیه‏السلام- چندین هزار نفر از دشمنان را کشت » ، بهتر است بگوییم : « امام حسین - علیه‏السلام- تعداد فراوانی از دشمنان را کشت » .

102- شایسته است از ذکر مراثی یا آماری که موجب انکار یا عکس العمل منفی شنوندگان می‏شود خودداری کنیم. بویژه در مقابل شنوندگانی که کمتر از اعتقاد راسخ و ایمان بالا برخوردار هستند. مثلا در چنین مجالسی شاید لازم نباشد که بگوییم : « نوجوان کربلا حضرت قاسم - علیه‏السلام - سی و پنج نفر از دشمنان را کشت » .

103- می‏توانیم برخی از قسمتهای مرثیه یا اشعار و رجزهای آن را با همان زبان عربی بخوانیم و سپس آنها را ترجمه کنیم ، مگر در مواری که ترجمه‏ی آنها لازم نباشد.

104- اگر از کلمات و جملات عربی در مرثیه خوانی استفاده می‏کنیم آنها را بطور صحیح تلفظ کنیم ، بویژه در مجالسی که آشنایان به زبان عربی مانند علما و طلاب حضور دارند.

105- اگر به زبان عربی آشنایی داریم ، مراثی حضرت فاطمه‏ی زهرا - علیهاالسلام - در جلد ( 43 ) بحار الانوار و مراثی امام حسین و اصحابش -- علیهم‏السلام - در جلدهای ( 44 ) و ( 45 ) بحار الانوار گردآوری شده‏اند.

106- اگر بعد از غذا و یا با حالت کسالت ، بیماری ، خستگی ، عصبانیت ، ناراحتی ، خواب آلودگی و مانند آن مرثیه خوانی نکنیم ، بهتر و موثرتر است. از این رو آرامش ، سلامت و استراحت کافی پیش از مرثیه خوانی را فراموش ننماییم.

107- می‏توان برای یادگیری مرثیه‏ها و اشعار زیبا دفتری مانند کلاسور را تهیه کرد و آنها را در آن دفتر نوشت ، تا در هنگام مرثیه خوانی به تناسب موضوع از مرثیه‏ها و اشعار آن استفاده نمود.

108- کسب تجربه از خود و دیگران از رموز موفقیت در امر مرثیه خوانی است.

109- دقت کنیم محتوای مرثیه را اشتباه نگوییم. مثلا توجه داشته باشیم که حضرت عباس - علیه‏السلام- مشک آب را اول به دست راستش گرفت و یا به دست چپش؟ یا مثلا امام حسین - علیه‏السلام - زبانش را در دهان حضرت علی اکبر - علیه‏السلام - گذاشت و یا بعکس؟

110- در مرثیه خوانی از این شاخه به آن شاخه نپریم ، بلکه همان موضوع و محتوای مرثیه را برای شنوندگان بازگو کنیم.

111- سعی کنیم مرثیه را برای شنوندگان « مجسم » نماییم.

112- در مرثیه خوانی مواظب باشیم به جای تقویت روحیه ، تضعیف روحیه نکنیم.

113- اگر مرثیه خوانهای دیگری برای خواندن در مجلس حضور دارند ، وقت آنان را نیز در نظر داشته باشیم.

114- خواندن مرثیه را بیش از حد ، طولانی نکنیم ، تا موجب ملال و خستگی شنوندگان نشود و بر آنان اثر منفی نگذارد؛ بویژه در مجالسی که علاقه و زمینه‏ی کمتری نسبت به مرثیه در آنها وجود دارد ، از طولانی کردن مرثیه خودداری نماییم.

115- در غیر موارد ضروری ، مرثیه را متناسب با زمان خود بخوانیم ، مثلا مرثیه ورود امام حسین - علیه‏السلام- به کربلا را در همان اوایل محرم و مرثیه‏ی ورود جابر بن عبدالله انصاری به کربلا را در روز اربعین بخوانیم.

116- سعی کنیم حتما در ایام خاص و ویژه ماند ماههای محرم و صفر و ایام فاطمیه و شبهای قدر و وفات و شهادت مرثیه بخوانیم. و شایسته است در این ایام از خنده و مزاح پرهیز کنیم.

117- از کتابهای مقتل ( مقاتل ) و مرثیه‏هایی که دارای مدرک و سند و مأخذ صحیح و معتبر هستند استفاده کنیم ، و از هر مرثیه خوانی ، مرثیه‏ها را نقل ننماییم و برای دیگران نخوانیم. کتابهای منتهی الامال ، نفس المهموم و بیت الاحزان محدث قمی ، لهوف سید بن طاووس ، جلاء العیون مجلسی و ارشاد شیخ مفید در زمینه‏ی مرثیه خوانی کتابهای خوب ، مفید و معتبری هستند.

119- اگر مأخذ و مدرک مرثیه را به شنوندگان بگوییم بهتر است ، بخصوص در مجالسی که طلاب ، علما و بزرگان حضور دارند.

120- آرام و شمرده شمرده مرثیه را بخوانیم و با فریاد و با شتاب و سرعت بیش از حد ، مرثیه خوانی نکنیم.

121- هنگام خواندن مرثیه فاصله‏ی مناسب دهان خود با میکروفون را رعایت کنیم ، تا صدا خوب منتقل شود و بلندگو سوت نکشد. و توجه داشته باشیم که صدای بلندگو بیش از اندازه ، کم یا زیاد نباشد.

122-اگر مرثیه را با صوت زیبا بخوانیم دلنشین‏تر است. و اگر صوت زیبا نداریم ، مرثیه را به صورت عادی و معمولی و بدون صوت بخوانیم ، ولی مرثیه خوانی را به خاطر نداشتن صوت زیبا ترک و رها نکنیم.

123- در جاهایی که مرثیه ، سوزناک و حزین می‏باشد ، بهتر است هماهنگ با آن ، صدایمان را سوزناک و حزین و چهره‏مان را اندوهناک نماییم.

124- شایسته است صوت ما هنگام خواندن مرثیه یکنواخت نباشد ، بلکه صوت خود را به تناسب محتوای مرثیه و به گونه‏ای که زننده نباشد بالا و پایین ببریم و بلند و آهسته کنیم.

125- اگر در شیوه و سبک مرثیه خوانی از کسی تقلید می‏کنیم آن را به مرور زمان ترک نماییم تا خودمان صاحب سبک شویم ، البته گفته‏اند در آغاز راه ، تقلید از مرثیه خوانهای دیگر اشکالی ندارد.

126- اگر مرثیه خوانهای دیگری نیز در مجلس حضور دارند از روی احترام ، از آنان کسب اجازه کنیم و به آنها تعارف نماییم.

127- کتابها و اشعار مرثیه و نوحه خوانی را مطالعه کنیم ، و به نوارهای مرثیه و نوحه خوانی گوش فرادهیم.

128- از بانی و مؤسس و دست اندرکاران مجلس روضه خوانی تشکر و قدردانی نماییم ، اما به صورت مبالغه‏آمیز و خارج از حد و فراتر از واقعیت نباشد.

                  شناخت تئوری دستگاه های اوائی

از آنجا که مداحی نیز از دیدگاه فنی یک نوع آواز مذهبی است بنابر این تسلط یک مداح بر اکثر دستگاهها و آوازها و ردیفهای موسیقی سنتی بسیار در پیشبرد این هنر موثر خواهد بود.

بنابر این در این مبحث به معرفی تئوری دستگاههای آواز خواهیم پرداخت و بطور مثال و فقط برای آشنایی عزیزان قسمتهایی از آواز افشاری که توسط پیر غلام اهل بیت مرحوم ایزدی خوانده شده را برای استفاده دوستان قرار خواهیم داد.

موسیقی سنتی ایرانی دارای هفت دستگاه و پنج آواز میباشد . هفت دستگاه وسعت و استقلال از خود دارند اما پنج مجموعه دیگر كه از خود مستقل نمیباشند آواز نامیده میشونددر گذشته به همگی اینها مقامات دوازده گانه میگفتند . چهار آواز از این پنج آواز در دستگاه شور و یكی در همایون میباشد .

هر دستگاه تعدادی گوشه دارد كه گوشه ها از خود استقلال ندارند.. تعداد گوشه ها به حدود 230 گوشه میرسد .از آنجا كه 7 نت اصلی وجود دارد . بنابراین هر دستگاه میتواند هفت گوشه اصلی نیز داشته باشد . كه هر گوشه بر یك نت بخصوص تاكید دارد . ( درآمد)

۱- دستگاه شور( ۱۵گوشه)

این دستگاه به دلیل تنوع از دستگاههای بسیار مهم است و اغلب حزن انگیز است

آواز ابوعطا شامل۹ گوشه

آواز بیات ترک ( یا بیات زند ) شامل ۱۲ گوشه

آواز دشتی شامل ۹ گوشه

آواز افشاری شامل ۹ گوشه

۲- دستگاه همایون شامل ۱۲ گوشه

آواز اصفهان شامل۱۱ گوشه

۳ - دستگاه سه گاه( ده گوشه)

۴ - دستگاه چهارگاه( ده گوشه )

۵ - دستگاه راست پنجگاه ( ۱۴ گوشه ) ( از دستگاههای قدیمی موسیقی ایرانی و مشابه ماهور(14)

۶ - دستگاه نوا ( ۱۴ گوشه )

مناسب خوانی ومعرفی دستگاهها

یکی از دلایل مهم در مناسب خوانی آشنایی با اشعار تعلیمی در ردیف آوازی است. همچنین آشنایی با زمان مناسب برای هر دستگاه و آواز نیز مهم است. مثلا اینگونه نقل می کنند که آواز دشتی مناسب برای غروب و عصر ، دستگاه سه گاه قبل از طلوع آفتاب و دستگاه چهارگاه به هنگام طلوع آفتاب و ... می باشد

(1)

دستگاه شور : شور آوازى است که موردپسند عمومى است و شور از جذبه و لطف خاصى برخوردار است که بسیار شاعرانه و دلفریب است. آواز شور ریشهٔ عمیقى در فرهنگ ایرانى دارد که بیانگرعرفان ایرانی و اسلامی است.

(2)

آواز افشاری : افشاری ، آواز متأثرکننده و دردناک است که سخن از درد و اندوه درونى دارد. آواز مناجات و راز و نیاز با معبود یگانه میباشد. افشاری آوازی تامل برانگیز است که انسان را به فکر وا می دارد و شاید به همین دلیل از این آواز برای خواندن مناجات استفاده میشود

(3)

آواز دشتی : این آواز را آواز چوپانى نیز نامیده‌اند. این آواز با آن که غم‌انگیز و دردناک است؛ در عین حال بسیار لطیف و ظریف است. غم و حزنی که در آواز دشتی وجود دارد می تواند ناشی از فراق یار ، رنج و سختی زمانه و ... باشد. در خواندن این آواز احساس نقش مهمی را ایفا می کند

(4)

آواز ابوعطا : انسان با گوش دادن به ابوعطا کمی به فکر فرو می رود و به مسائل فلسفی پیرامونش می اندیشد. به این ترتیب تا اندازه ای می توان نتیجه گرفت, کسانی که بیشتر به آواز ابوعطا علاقه دارند و آن را بیشتر از سایر دستگاهها گوش می دهند گوشه گیر تر هستند.

(5)

دستگاه ماهور : ماهور آوازى است با وقار و ابهت و شوکت خاصى به شنونده القا مى‌کند و آهنگ‌ساز براى بیان شجاعت‌ها و دلیرى از این آواز استفاده مى‌کند. ماهور چون قرین موسیقى فرنگى است، بین جوانان جایگاه خاصى دارد. اما در مجموع آواز ماهور طرب‌انگیز و شاد مى‌باشد

 (6)

آواز بیات ترک : مانند ابوعطا مورد توجه عامه است و در ملودی های عرفانی مورد استفاده قرار می گیرد و در وصل به معبود توانایی زیادی دارد

 (7)

دستگاه سه گاه : آواز سه‌گاه ریشهٔ کاملاً ایرانى دارد. البته سه‌گاه در میان ترک‌ها استعمال زیادى دارد و آنها در خواندن این آواز مهارت زیادى دارند. اما فارسى‌زبان‌ها آن را طور دیگرى مى‌خوانند. در هر دو، آواز با حزن و اندوه همراه است و با تأثیر و تألم بسیار همراه است

 (8)

دستگاه همایون : همایون آوازى است باشکوه و مجلل، آرام و در عین حال بسیار زیبا و دلفریب.، همایون ناصحى است مشفق و مهربان که با کمال شرم و آزرم با مستمعین خود مکالمه و درد دل مى‌کند و با بیانى شیوا چنان نصیحت مى‌کند و پند مى‌دهد که هیچ سخنران را این مهارت و استادى نیست

(9)

آواز بیات اصفهان : بیات اصفهان از آوازهاى قدیم ایرانى است. آوازى است جذاب و گیرا ؛ این آواز ریتمى بین شادى و غم دارد

(10)

دستگاه چهارگاه : چهارگاه را می توان دستگاهی محسوب کرد که مانند پیری فرزانه دارای روحی بلند و عرفانی است و احساسات عالی انسانی را در کنار خصایص و محسنات انسانی صبور و شکیبا دار است.از ناکامی ها و نا امیدی ها اشک غم می ریزد و در شادی ها و خوشی ها اشک شوق و سرور. این دستگاه، بهترین گزینه برای ساخت قطعات حماسی است به طوریکه به زیبایی می تواند حالت شوق و افتخار وصف ناپذیری را در شنونده بوجود آورد.

 (۱۱)

دستگاه نوا : آوازى است در حد اعتدال که آهنگى ملایم و متوسط دارد، نه زیاد شاد و نه زیاد حزن‌انگیز. نوا را آواز خوب گفته‌اند . معمولاً اشعار عارفانه مثل اشعار حافظ را براى نوا انتخاب مى‌کنند که تأثیر بسیار زیادى در شنونده ایجاد مى‌کند.